GIF w jednym akapicie
GIF to skrót od Graphics Interchange Format. To format pliku graficznego, który może zawierać jeden obraz lub sekwencję obrazów (tzw. klatek), a także informacje o tym, jak długo wyświetlać każdą klatkę i ile razy powtórzyć sekwencję. Kiedy klatki są odtwarzane jedna po drugiej, powstaje krótka animacja. Plik GIF nie ma dźwięku i jest ograniczony do 256 kolorów na klatkę, dlatego GIF-y wyglądają tak charakterystycznie: graficznie, nieco ziarniście i są natychmiast rozpoznawalne.
Skąd się wziął GIF
Format ten powstał w firmie CompuServe, pionierskim serwisie internetowym, pod kierownictwem programisty Steve'a Wilhite'a. Pierwsza wersja, GIF87a, została wydana w 1987 roku. Cel był czysto praktyczny: CompuServe potrzebowało sposobu, by użytkownicy różnych komputerów mogli przesyłać kolorowe obrazy przez wolne połączenia modemowe, więc format musiał być zwarty. Druga wersja, GIF89a, ukazała się w 1989 roku. Dodała obsługę przezroczystości, bloków tekstu i komentarzy oraz parametry umożliwiające animację, w tym opóźnienie między klatkami.
Kompresja w formacie GIF wykorzystuje algorytm LZW (skrót od Lempel-Ziv-Welch). Wyszukuje on powtarzające się wzorce pikseli i zapisuje je w skróconej postaci. Sprawdza się to świetnie w przypadku jednolitych kolorów i ostrych krawędzi, takich jak logo czy grafiki wektorowe, ale słabo w przypadku zdjęć, gdzie niemal każdy piksel nieznacznie różni się od sąsiada.
Jak dodano animację
Animacja nie była osobną funkcją dodaną na siłę – wynikała ze sposobu budowy pliku. Plik GIF składa się ze strumienia bloków danych i nic nie stoi na przeszkodzie, by zawierał więcej niż jeden blok obrazu. Wersja 89a dodała przed każdym obrazem niewielki blok sterujący określający, jak długo dana klatka ma być wyświetlana (w setnych częściach sekundy) i co zrobić z nią przed pojawieniem się następnej. Wczesne przeglądarki internetowe wyświetlały tylko pierwszą klatkę takiego pliku.
Pętla powstała z inicjatywy twórców przeglądarek. W 1995 roku Netscape wprowadził w swojej przeglądarce obsługę wieloklatkowych plików GIF wraz z rozszerzeniem instruującym, ile razy animacja ma się powtórzyć. To rozszerzenie nie było częścią oryginalnej specyfikacji, ale inne przeglądarki je skopiowały i to dzięki niemu GIF może zapętlać się w nieskończoność. Te dwa kroki sprawiły, że animowany GIF stał się w latach 90. standardowym elementem sieci.
Co znajduje się wewnątrz pliku
Plik GIF zaczyna się od krótkiego nagłówka o treści „GIF89a” lub „GIF87a”, po którym następuje szerokość i wysokość obrazu – maksymalnie do 65 535 pikseli w każdym wymiarze. Następnie znajduje się opcjonalna paleta globalna oraz seria bloków: dane obrazu, ustawienia czasu i przezroczystości oraz konfiguracja pętli. Każdy blok obrazu może obejmować tylko część obszaru roboczego, dzięki czemu koder może zapisać wyłącznie ten prostokątny fragment, który zmienił się między dwoma klatkami. To główna sztuczka pozwalająca zachować mały rozmiar prostych animacji – i powód, dla którego prosta kreskówka z nieruchomym tłem waży znacznie mniej niż wideo nagrane telefonem.
Historia patentu
W połowie lat 90. wyszło na jaw, że algorytm kompresji LZW stosowany w formacie GIF jest objęty patentem firmy Unisys, a twórcy oprogramowania mogą zostać obciążeni opłatami licencyjnymi. Wywołało to oburzenie wielu deweloperów. Jedną z reakcji było stworzenie formatu PNG – nowego standardu wolnego od problemów patentowych, który sformalizowano pod koniec dekady. Odpowiednie patenty wygasły na początku XXI wieku i od tego momentu implementacja formatu GIF jest całkowicie darmowa.
Jak GIF zapisuje kolory
Plik GIF nie zapisuje koloru bezpośrednio dla każdego piksela. Przechowuje paletę – tablicę do 256 kolorów – a następnie dla każdego piksela przypisuje numer wskazujący na pozycję w tej tablicy. GIF może mieć jedną paletę dla całego pliku lub osobną dla każdej klatki. Przezroczystość działa na tej samej zasadzie: jedna pozycja w palecie zostaje oznaczona jako przezroczysta. Oznacza to, że piksel jest albo całkowicie przezroczysty, albo w pełni kryjący – brak tu półprzezroczystości. Dlatego krawędzie wyciętej postaci na innym tle mogą wyglądać na poszarpane.
Ściśnięcie zdjęcia do 256 kolorów wymaga kompromisów. Oprogramowanie może symulować płynne przejścia tonalne poprzez mieszanie punktów o różnych kolorach (tzw. dithering lub rasteryzacja). Maskuje to pasmowanie (banding), ale wprowadza szum, a szum zwiększa rozmiar pliku. Nasz poradnik o kompresji GIF-ów wyjaśnia, jak zachować odpowiednią równowagę.
Dlaczego GIF-y bywają tak duże
Formaty wideo, takie jak MP4, zapisują pełną klatkę tylko raz, a w kolejnych opisują jedynie zmiany, wykorzystując przy tym zaawansowane przewidywanie ruchu. GIF potrafi pominąć piksele, które nie zmieniły się między klatkami (i dobre kodery tak robią), ale nie ma możliwości opisu wektorów ruchu. Przy ujęciach z ruchem kamery lub dużą liczbą szczegółów niemal każda klatka jest traktowana jako zupełnie nowy obraz. Właśnie dlatego 3-sekundowy GIF może ważyć kilkukrotnie więcej niż to samo nagranie w formacie wideo. Artykuł GIF vs MP4 vs WebP szczegółowo porównuje liczby i zastosowania każdego z nich.
Dlaczego GIF wciąż z nami jest
Mimo dostępności nowszych i lżejszych formatów GIF przetrwał, ponieważ jest prosty i uniwersalny. Niemal każda przeglądarka, komunikator, program pocztowy, edytor grafiki i system operacyjny potrafi otworzyć plik GIF. Nie potrzeba do tego odtwarzacza wideo, kodeka ani wtyczki – to po prostu obraz, który się porusza. W przypadku krótkich reakcji i drobnych animacji wygoda wygrywa z techniczną efektywnością. Wiele aplikacji (od sieci społecznościowych po komunikatory), które pozornie używają GIF-ów, w tle konwertuje je na wideo, by oszczędzać transfer, a użytkownik nadal widzi zapętlony obrazek.
Jak to wymawiać?
Spory na ten temat trwają od dziesięcioleci. Steve Wilhite twierdził, że słowo powinno wymawiać się miękko, jak „dżif” (ang. jif) – powtórzył to zresztą, odbierając nagrodę za całokształt twórczości na Webby Awards w 2013 roku. Wiele osób woli twarde „g” (jak w angielskim słowie „gift”), argumentując, że litera ta pochodzi od słowa „graphics”. W języku polskim powszechnie wymawia się twarde „gif”. Renomowane słowniki dopuszczają obie formy. W praktyce: każda wersja jest zrozumiała i nikt nie pomyli tego słowa z niczym innym.
Co możesz dziś zrobić z GIF-em
- Przeglądaj reakcje i animacje w naszym katalogu GIF-ów.
- Stwórz własnego GIF-a z klipu za pomocą narzędzia Wideo na GIF lub ze zdjęć w kreatorze GIF-ów.
- Zmniejsz rozmiar pliku w kompresorze GIF lub poznaj limity rozmiaru w używanych aplikacjach.
- Dowiedz się więcej o tworzeniu dobrych GIF-ów, dostępności i licencjach.