Το GIF με λίγα λόγια
Το GIF σημαίνει Graphics Interchange Format. Πρόκειται για μια μορφή αρχείου εικόνας που μπορεί να αποθηκεύσει μία εικόνα ή μια αλληλουχία εικόνων, γνωστών ως καρέ (frames), ορίζοντας πόση ώρα θα προβάλλεται κάθε καρέ και πόσες φορές θα επαναλαμβάνεται η σειρά. Όταν τα καρέ παίζουν διαδοχικά, δημιουργείται ένα σύντομο animation. Ένα GIF δεν έχει ήχο και περιορίζεται σε 256 χρώματα ανά καρέ, γι' αυτό και έχει τη χαρακτηριστική του εμφάνιση: γραφιστική, ελαφρώς κοκκώδη και άμεσα αναγνωρίσιμη.
Από πού προήλθε το GIF
Η μορφή δημιουργήθηκε στην CompuServe, μια από τις πρώτες διαδικτυακές υπηρεσίες, από μια ομάδα με επικεφαλής τον προγραμματιστή Steve Wilhite. Η πρώτη έκδοση, το GIF87a, κυκλοφόρησε το 1987. Ο στόχος ήταν πρακτικός: η CompuServe χρειαζόταν έναν τρόπο ώστε χρήστες με εντελώς διαφορετικούς υπολογιστές να μοιράζονται έγχρωμες εικόνες μέσω αργών συνδέσεων dial-up, οπότε το αρχείο έπρεπε να είναι μικρό. Η δεύτερη έκδοση, το GIF89a, ακολούθησε το 1989. Πρόσθεσε διαφάνεια, πεδία κειμένου και σχολίων, καθώς και τις ρυθμίσεις που επέτρεψαν το animation, συμπεριλαμβανομένης της καθυστέρησης ανάμεσα στα καρέ.
Η συμπίεση ενός GIF χρησιμοποιεί έναν αλγόριθμο που ονομάζεται LZW (από τα ονόματα Lempel-Ziv-Welch). Εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα pixel και τα αποθηκεύει σε συμπτυγμένη μορφή. Λειτουργεί άψογα σε ενιαία χρώματα και καθαρές γραμμές, όπως λογότυπα και κινούμενα σχέδια, αλλά όχι καλά σε φωτογραφίες, όπου σχεδόν κάθε pixel διαφέρει ελαφρώς από το διπλανό του.
Πώς προστέθηκε το animation
Το animation δεν είναι ένα πρόσθετο στοιχείο που ενσωματώθηκε εκ των υστέρων, αλλά προκύπτει από την ίδια τη δομή του αρχείου. Ένα GIF αποτελείται από μια σειρά από τμήματα δεδομένων (blocks), και τίποτα δεν εμποδίζει ένα αρχείο να περιέχει περισσότερα από ένα μπλοκ εικόνας. Η έκδοση 89a πρόσθεσε ένα μικρό μπλοκ ελέγχου πριν από κάθε εικόνα, το οποίο καθορίζει πόσο θα διαρκεί η προβολή της σε εκατοστά του δευτερολέπτου, καθώς και τι θα συμβαίνει πριν εμφανιστεί το επόμενο καρέ. Οι πρώτοι περιηγητές εμφάνιζαν μόνο το πρώτο καρέ τέτοιων αρχείων.
Η συνεχής επανάληψη (loop) καθιερώθηκε από τους δημιουργούς των browsers. Το 1995, το Netscape πρόσθεσε υποστήριξη για την αναπαραγωγή GIF πολλαπλών καρέ, μαζί με μια επέκταση που όριζε πόσες φορές θα επαναλαμβάνεται η ακολουθία. Αυτή η επέκταση δεν περιλαμβανόταν στις αρχικές προδιαγραφές, αλλά υιοθετήθηκε γρήγορα και από άλλους browsers, επιτρέποντας στα GIF να παίζουν ασταμάτητα. Αυτά τα δύο βήματα μετέτρεψαν το κινούμενο GIF σε αναπόσπαστο κομμάτι του ιστού τη δεκαετία του 1990.
Τι περιέχει το αρχείο
Ένα GIF ξεκινά με μια σύντομη επικεφαλίδα που αναφέρει «GIF89a» ή «GIF87a», ακολουθούμενη από το πλάτος και το ύψος της εικόνας, τα οποία μπορούν να φτάσουν έως και τα 65.535 pixel ανά διάσταση. Στη συνέχεια ακολουθεί η προαιρετική καθολική παλέτα χρωμάτων και μια σειρά από μπλοκ: δεδομένα εικόνας, ρυθμίσεις χρονισμού και διαφάνειας, καθώς και η επιλογή επανάληψης. Κάθε μπλοκ εικόνας μπορεί να καλύπτει μόνο ένα μέρος του καμβά, επιτρέποντας στον κωδικοποιητή να αποθηκεύει μόνο το παραλληλόγραμμο που άλλαξε ανάμεσα σε δύο καρέ. Αυτό είναι το βασικό τρικ που διατηρεί μικρό το μέγεθος σε απλά animations, και ο λόγος που ένα σκίτσο με σταθερό φόντο παράγει πολύ ελαφρύτερο GIF από ένα βίντεο καταγεγραμμένο στο χέρι.
Η ιστορία με την πατέντα
Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 έγινε γνωστό ότι η συμπίεση LZW που χρησιμοποιούσε το GIF καλυπτόταν από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας της Unisys, και ότι οι δημιουργοί λογισμικού ίσως χρειαζόταν να πληρώσουν τέλη άδειας. Η ανακοίνωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους προγραμματιστές. Μία από τις λύσεις που προέκυψαν ήταν η δημιουργία του PNG, μιας νέας μορφής εικόνας χωρίς νομικούς περιορισμούς, η οποία τυποποιήθηκε λίγο αργότερα. Οι σχετικές πατέντες έληξαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, και έκτοτε η χρήση του GIF είναι απολύτως ελεύθερη.
Πώς αποθηκεύει χρώμα ένα GIF
Μια εικόνα GIF δεν αποθηκεύει άμεσα το χρώμα κάθε pixel. Χρησιμοποιεί μια παλέτα —έναν πίνακα έως 256 χρωμάτων— και για κάθε pixel αποθηκεύει έναν αριθμό που παραπέμπει σε μια εγγραφή αυτού του πίνακα. Ένα GIF μπορεί να έχει μία κοινή παλέτα για ολόκληρο το αρχείο ή ξεχωριστή παλέτα για κάθε καρέ. Η διαφάνεια λειτουργεί παρόμοια, ορίζοντας ένα από τα χρώματα της παλέτας ως διάφανο. Αυτό σημαίνει ότι ένα pixel είναι είτε πλήρως διαφανές είτε εντελώς συμπαγές, χωρίς ενδιάμεση διαφάνεια. Γι' αυτό οι άκρες ενός αποκομμένου στοιχείου φαίνονται συχνά πριονωτές πάνω σε διαφορετικό φόντο.
Ο περιορισμός μιας φωτογραφίας σε 256 χρώματα απαιτεί συμβιβασμούς. Τα προγράμματα μπορούν να προσομοιώσουν ομαλές διαβαθμίσεις αναμειγνύοντας κουκκίδες διαφορετικών χρωμάτων, μια τεχνική γνωστή ως dithering. Αυτό απαλύνει τις απότομες ζώνες χρωμάτων, αλλά προσθέτει ψηφιακό θόρυβο, αυξάνοντας το μέγεθος του αρχείου. Ο οδηγός συμπίεσης GIF εξηγεί πώς να βρείτε τη σωστή ισορροπία.
Γιατί τα GIF γίνονται τόσο μεγάλα
Οι σύγχρονες μορφές βίντεο, όπως το MP4, αποθηκεύουν ένα πλήρες καρέ μία φορά και στη συνέχεια περιγράφουν μόνο τις διαφορές στα επόμενα καρέ, χρησιμοποιώντας εξελιγμένη πρόβλεψη κίνησης. Το GIF μπορεί να παραλείψει τα pixel που δεν άλλαξαν από το ένα καρέ στο άλλο —κάτι που κάνουν οι καλοί encoders— αλλά δεν διαθέτει τρόπο να περιγράψει την κίνηση. Όταν υπάρχει κίνηση κάμερας ή πολλές λεπτομέρειες, σχεδόν κάθε καρέ αντιμετωπίζεται ως νέα εικόνα. Γι' αυτό ένα GIF τριών δευτερολέπτων μπορεί να είναι πολλαπλάσιο σε μέγεθος από το αντίστοιχο βίντεο. Στο άρθρο GIF vs MP4 vs WebP συγκρίνουμε τα μεγέθη και τις ιδανικές χρήσεις.
Γιατί το GIF χρησιμοποιείται ακόμα
Παρότι υπάρχουν νεότερες και πιο αποδοτικές μορφές, το GIF επιβιώνει χάρη στην απλότητα και την καθολική συμβατότητά του. Σχεδόν κάθε περιηγητής, εφαρμογή μηνυμάτων, πρόγραμμα email, πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας και λειτουργικό σύστημα μπορεί να ανοίξει ένα GIF. Δεν χρειάζεστε πρόγραμμα αναπαραγωγής βίντεο, codec ή πρόσθετα: είναι απλώς μια εικόνα που κινείται. Για σύντομα reaction GIF και απλά animations, αυτή η ευκολία υπερτερεί της τεχνικής αποδοτικότητας. Πολλές γνωστές εφαρμογές, από μέσα κοινωνικής δικτύωσης έως messengers, μετατρέπουν τα GIF σε βίντεο στο παρασκήνιο για εξοικονόμηση δεδομένων, ενώ ο χρήστης εξακολουθεί να βλέπει μια εικόνα σε λούπα.
Πώς προφέρεται;
Η προφορά του αποτελεί αντικείμενο συζήτησης εδώ και δεκαετίες. Ο Steve Wilhite δήλωσε ότι πρόθεσή του ήταν να προφέρεται σαν «τζιφ» (με μαλακό τζ), άποψη που επανέλαβε όταν παρέλαβε βραβείο συνολικής προσφοράς στα Webby Awards το 2013. Πολλοί όμως το προφέρουν με σκληρό γκ («γκιφ»), καθώς το γράμμα g στο «graphics» προφέρεται σκληρό. Τα μεγάλα λεξικά αναγνωρίζουν και τις δύο προφορές ως αποδεκτές. Στην πράξη, όποια και αν χρησιμοποιήσετε, όλοι θα καταλάβουν ακριβώς τι εννοείτε.
Τι μπορείτε να κάνετε με ένα GIF σήμερα
- Ανακαλύψτε reactions και animations στον κατάλογο GIF μας.
- Δημιουργήστε το δικό σας από βίντεο με το εργαλείο Βίντεο σε GIF ή από εικόνες με τον δημιουργό GIF.
- Μειώστε το μέγεθός του με τον συμπιεστή ή ελέγξτε τα όρια μεγέθους των εφαρμογών που χρησιμοποιείτε.
- Μάθετε περισσότερα για τη σωστή δημιουργία GIF, την προσβασιμότητα και τις άδειες χρήσης.