นี่คือข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย
กฎหมายลิขสิทธิ์แตกต่างกันไปในแต่ละประเทศและขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงในแต่ละกรณี คู่มือนี้อธิบายหลักการทั่วไปเพื่อให้คุณรู้ว่าควรพิจารณาเรื่องใดบ้าง หากคุณวางแผนจะนำ GIF ไปใช้ในงานสำคัญหรืองานเชิงพาณิชย์ และไม่แน่ใจเรื่องสิทธิ์ ควรปรึกษาทนายความหรือเจ้าของลิขสิทธิ์โดยตรง
สิทธิ์สองชั้นที่ต้องรู้
เมื่อคุณใช้ GIF จะมีสองส่วนที่ต้องคำนึงถึง ส่วนแรกคือ เนื้อหา (Content) เช่น ฉากในภาพยนตร์ การ์ตูน ภาพถ่าย หรืองานศิลปะที่ปรากฏใน GIF ซึ่ง Reaction GIF ส่วนใหญ่ที่ผู้คนแชร์กันมักตัดมาจากภาพยนตร์ รายการทีวี กีฬา หรือเกม ซึ่งสตูดิโอหรือผู้แพร่ภาพกระจายเสียงเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ต้นฉบับ ส่วนที่สองคือ ตัวไฟล์ GIF เอง มีคนเลือกคลิป ตัดต่อ หรืออาจใส่คำบรรยายเพิ่มเติม ซึ่งบุคคลนั้นอาจมีสิทธิ์ในผลงานส่วนนี้ด้วย รูปแบบไฟล์ไม่ได้ช่วยยกเว้นกฎหมาย สิ่งสำคัญคือใครเป็นผู้สร้างสรรค์ผลงานชิ้นนั้นและเผยแพร่ภายใต้เงื่อนไขใด
นอกจากนี้อาจมีสิทธิ์อื่นๆ เพิ่มเติม เช่น GIF ที่เห็นใบหน้าบุคคลชัดเจนอาจเกี่ยวข้องกับสิทธิส่วนบุคคลหรือสิทธิในภาพลักษณ์ โดยเฉพาะหากนำไปใช้ในการโฆษณา รวมถึงโลโก้หรือตัวละครที่อาจได้รับการคุ้มครองเป็นเครื่องหมายการค้า ซึ่งจำกัดการนำไปใช้ในลักษณะที่ทำให้เข้าใจผิดว่าเจ้าของแบรนด์ให้การสนับสนุนสินค้าของคุณ
การใช้งานส่วนตัวกับการใช้งานสาธารณะ
| ลักษณะการใช้งาน | ข้อควรพิจารณา |
|---|---|
| ส่งให้เพื่อนในแชท | เป็นการใช้งานทั่วไปในชีวิตประจำวัน แอปแชทถูกสร้างมาเพื่อสิ่งนี้ และมีความเสี่ยงต่ำมาก แต่ยังคงต้องปฏิบัติตามกฎของแต่ละแอป |
| โพสต์ลงโซเชียลมีเดีย | แต่ละแพลตฟอร์มมีข้อกำหนดของตนเอง และจะลบเนื้อหาออกเมื่อได้รับการร้องเรียนจากเจ้าของลิขสิทธิ์ ควรใช้งานให้อยู่ในขอบเขตที่แพลตฟอร์มอนุญาต |
| บล็อก เว็บไซต์ หรือจดหมายข่าว | การเผยแพร่สู่สาธารณะถือเป็นเรื่องใหญ่ขึ้น ควรตรวจสอบสัญญาอนุญาต ให้เครดิตตามที่กำหนด และเลือกใช้ GIF ที่คุณสร้างเองหรือมีสัญญาอนุญาตแบบเปิด (Free license) |
| โฆษณา สินค้า สินค้าที่ระลึก วิดีโอที่สร้างรายได้ | การใช้งานเชิงพาณิชย์ต้องได้รับอนุญาตหรือมีสัญญาอนุญาตที่รองรับอย่างชัดเจน อย่าพึ่งพาเพียงหลัก Fair use |
Fair Use อธิบายแบบเข้าใจง่าย
ในสหรัฐอเมริกา Fair use (การใช้งานโดยชอบธรรม) คือข้อยกเว้นทางกฎหมายที่อนุญาตให้ใช้เนื้อหาที่มีลิขสิทธิ์ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตในบางกรณี ศาลจะพิจารณาจาก 4 ปัจจัยตามมาตรา 107 ของกฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐฯ ได้แก่ วัตถุประสงค์และลักษณะการใช้งาน (เป็นเชิงพาณิชย์หรือเพื่อการศึกษา และมีการสร้างสรรค์สิ่งใหม่เพิ่มเข้าไปหรือไม่), ลักษณะของผลงานต้นฉบับ, ปริมาณและสัดส่วนที่นำมาใช้ และผลกระทบต่อตลาดหรือมูลค่าของผลงานต้นฉบับ ไม่มีปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งตัดสินได้เบ็ดเสร็จ และไม่มีจำนวนวินาทีหรือจำนวนเฟรมที่ปลอดภัยอย่างแท้จริง
สำหรับ GIF นั่นหมายความว่า การนำไปใช้เพื่อการวิพากษ์วิจารณ์ ล้อเลียน หรือการเรียนการสอน จะมีน้ำหนักมากกว่าการใช้เพื่อตกแต่งเฉยๆ และการใช้เป็นรีแอ็กชันที่สื่อความหมายใหม่ของคุณเอง จะมีโอกาสเข้าข่ายมากกว่าการคัดลอกทั้งฉากมาตรงๆ แต่ Fair use จะพิจารณาเป็นรายกรณีและมักตัดสินกันเมื่อเกิดข้อพิพาทขึ้นแล้วเท่านั้น นอกจากนี้ ประเทศอื่นๆ ก็มีกฎหมายที่ต่างออกไป เช่น Fair dealing หรือข้อยกเว้นเพื่อการอ้างอิง ซึ่งอาจมีขอบเขตแคบกว่า จึงควรมอง Fair use เป็นข้อต่อสู้ทางกฎหมาย ไม่ใช่ใบอนุญาตล่วงหน้า
สาธารณสมบัติและ CC0
ผลงานที่เป็นสาธารณสมบัติ (Public domain) สามารถนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใดก็ได้ เนื่องจากลิขสิทธิ์หมดอายุแล้วหรือเป็นผลงานที่ไม่เคยมีลิขสิทธิ์คุ้มครองมาตั้งแต่ต้น เช่น ผลงานของหน่วยงานรัฐบาลกลางในบางประเทศ ส่วน CC0 คือเครื่องมือจาก Creative Commons ที่ช่วยให้ผู้สร้างสรรค์สละสิทธิ์ทั้งหมดเท่าที่กฎหมายจะอนุญาต ทำให้ผู้อื่นนำผลงานไปใช้ได้โดยไม่มีเงื่อนไข ทั้งสองกรณีนี้ถือว่าปลอดภัยและง่ายที่สุด แต่ควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าผู้ที่ระบุสถานะนั้นมีสิทธิ์ทำเช่นนั้นจริง
สัญญาอนุญาต Creative Commons
สัญญาอนุญาต Creative Commons (CC) คือข้อกำหนดมาตรฐานที่เจ้าของผลงานใช้เพื่อระบุว่าผู้อื่นสามารถนำผลงานของตนไปทำอะไรได้บ้าง โดยทั่วไปจะประกอบด้วยเงื่อนไขหลักๆ ดังนี้:
- BY (Attribution - แสดงที่มา): ใช้ผลงานได้หากระบุเครดิตผู้สร้างสรรค์ การให้เครดิตที่ถูกต้องควรระบุชื่อผลงาน ชื่อผู้สร้าง แหล่งที่มา และประเภทสัญญาอนุญาต พร้อมใส่ลิงก์ไปยังแต่ละส่วนเท่าที่ทำได้
- SA (Share Alike - อนุญาตแบบเดียวกัน): หากคุณนำผลงานไปดัดแปลง คุณต้องเผยแพร่ผลงานใหม่ภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกันเท่านั้น
- NC (Non-Commercial - ไม่ใช้เพื่อการพาณิชย์): ห้ามนำผลงานไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า
- ND (No Derivatives - ไม่ดัดแปลง): คุณสามารถแชร์ผลงานเดิมได้ แต่ห้ามดัดแปลงแก้ไข การครอบตัด GIF การใส่ข้อความ หรือการเปลี่ยนความเร็วถือเป็นการดัดแปลง ดังนั้นหากติดเงื่อนไข ND คุณจะใช้ไฟล์ต้นฉบับได้ แต่ห้ามเผยแพร่เวอร์ชันที่แก้ไขแล้ว
เงื่อนไขเหล่านี้จะนำมารวมกันเป็นสัญญาอนุญาตประเภทต่างๆ เช่น CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC และ CC BY-NC-ND ควรอ่านเงื่อนไขอย่างละเอียดของเวอร์ชันที่ผู้สร้างเลือกใช้ ซึ่งดูได้จากเว็บไซต์ Creative Commons
GIF จากแพลตฟอร์ม GIF ต่างๆ
GIF จำนวนมากมาจากบริการที่ผู้คนใช้ค้นหาภาพรีแอ็กชันเพื่อส่งต่อในแอป โดยปกติแล้ว GIF บนแพลตฟอร์มเหล่านั้นเป็นของครีเอเตอร์ผู้สร้างหรือเจ้าของลิขสิทธิ์คลิปต้นฉบับ และข้อกำหนดการใช้งานของแต่ละบริการจะระบุไว้ชัดเจนว่าสามารถนำไปใช้อย่างไรได้บ้าง ข้อกำหนดเหล่านี้ออกแบบมาสำหรับการแชร์ภายในบริการและแอปพันธมิตรเท่านั้น ไม่ได้ให้สิทธิ์คุณโดยอัตโนมัติในการดาวน์โหลด GIF ไปใช้ในวิดีโอ ผลิตภัณฑ์ หรือโฆษณา เมื่อมี GIF จากแหล่งดังกล่าวปรากฏในแคตตาล็อกของเรา มีไว้สำหรับการใช้งานส่วนบุคคล เช่น การส่งให้เพื่อนในแชท และสิทธิ์ทั้งหมดยังคงเป็นของเจ้าของผลงาน
วิธีที่แคตตาล็อกของเราระบุแหล่งที่มา
แคตตาล็อกของเรารวบรวม GIF หลากหลายประเภท ซึ่งมีที่มาแตกต่างกันดังนี้:
- สร้างโดยเรา (Made by us): GIF ที่เราผลิตและสร้างสรรค์ขึ้นมาเอง
- สัญญาอนุญาตแบบเปิด (Free-licensed): ผลงานที่เป็นสาธารณสมบัติหรืออยู่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons ในกรณีที่สัญญาอนุญาตกำหนดให้แสดงเครดิต หน้าต่างดูตัวอย่างจะแสดงชื่อผู้สร้าง แหล่งที่มา และประเภทสัญญาอนุญาต เพื่อให้คุณนำไปอ้างอิงได้อย่างถูกต้อง
- จากแพลตฟอร์ม GIF (From GIF platforms): เนื้อหาที่เป็นของครีเอเตอร์หรือเจ้าของลิขสิทธิ์ นำมาแสดงไว้เพื่อการแชร์ส่วนบุคคล
- คอลเลกชันดั้งเดิม (Older collection): GIF ที่อยู่บนเว็บไซต์มานานหลายปี บางไฟล์เรามีข้อมูลเพียงแค่หัวข้อเท่านั้น และควรปฏิบัติต่อไฟล์เหล่านี้เหมือนกับ GIF ทั่วไปที่ไม่ทราบแหล่งที่มาแน่ชัด
เปิดดู GIF ในหน้าต่างแสดงผลเพื่อตรวจสอบแหล่งที่มาและสัญญาอนุญาต (หากมีข้อมูล) หากไม่มีข้อมูลสัญญาอนุญาต ให้สันนิษฐานว่าสงวนลิขสิทธิ์ทุกประการ และควรใช้เฉพาะในแชทส่วนตัวเท่านั้น หากคุณเป็นผู้สร้างสรรค์หรือเจ้าของลิขสิทธิ์ GIF บนเว็บไซต์ของเรา และต้องการให้ใส่เครดิตหรือนำเนื้อหาออก สามารถติดต่อเราได้ผ่านหน้าติดต่อเราพร้อมแนบลิงก์ของ GIF และเหตุผล อ่านเพิ่มเติมได้ที่ข้อกำหนดและเงื่อนไข
การสร้าง GIF ของคุณเอง
GIF ที่ปลอดภัยที่สุดคือ GIF ที่คุณสร้างขึ้นจากผลงานของตัวเอง หากคุณเป็นคนถ่ายวิดีโอหรือวาดภาพเหล่านั้นด้วยตนเอง คุณก็จะเป็นผู้ถือสิทธิ์ โดยมีข้อยกเว้นเล็กน้อยที่ต้องระวัง เช่น เพลงหรืองานศิลปะที่ติดเข้ามาในคลิป โลโก้ของบุคคลภายนอก และบุคคลที่มองเห็นหน้าตาชัดเจนซึ่งยังไม่ได้ให้ความยินยอม เครื่องมือของเราช่วยให้คุณสร้างผลงานจากไฟล์ของคุณเองได้อย่างง่ายดาย: ดูที่ แปลงวิดีโอเป็น GIF, เครื่องมือสร้าง GIF และวิธีสร้าง GIF เครื่องมือทั้งหมดทำงานบนเบราว์เซอร์ของคุณโดยไม่มีการอัปโหลดไฟล์ไปยังเซิร์ฟเวอร์
การแก้ไข GIF ไม่ได้เปลี่ยนความเป็นเจ้าของ การใส่ข้อความลงในคลิปภาพยนตร์ด้วยเครื่องมือ ใส่ข้อความใน GIF ไม่ได้ทำให้คลิปนั้นกลายเป็นของคุณ และไม่ได้ลบล้างเงื่อนไขใดๆ ที่ติดมากับผลงานต้นฉบับ
เช็กลิสต์สั้นๆ ก่อนนำไปใช้
- GIF นี้มาจากไหน? หากไม่แน่ใจ ให้ถือว่าสงวนลิขสิทธิ์ไว้ก่อน
- มีสัญญาอนุญาตกำกับไว้หรือไม่? อ่านเงื่อนไขอย่างละเอียด โดยเฉพาะเงื่อนไข NC (ห้ามใช้เชิงพาณิชย์) และ ND (ห้ามดัดแปลง)
- ต้องให้เครดิตหรือไม่? หากต้องให้เครดิต ให้ระบุชื่อผลงาน ชื่อผู้สร้าง แหล่งที่มา และประเภทสัญญาอนุญาต
- คุณนำไปใช้ในลักษณะใด เป็นการส่วนตัว บทความ หรือเชิงพาณิชย์? ยิ่งเป็นการใช้งานสาธารณะและเชิงพาณิชย์มากเท่าใด ยิ่งจำเป็นต้องได้รับอนุญาตอย่างเป็นทางการ
- สร้างขึ้นมาใหม่เองได้หรือไม่? บ่อยครั้งนี่คือวิธีที่เร็วและมั่นใจได้มากที่สุด