Waarom GIFs extra aandacht vragen
Een GIF is een afbeelding die automatisch beweegt, eindeloos herhaalt en geen geluid heeft. Elk van deze eigenschappen vormt voor iemand een drempel. Mensen met een schermlezer kunnen niet zien wat er in de GIF gebeurt. Mensen die duizelig of afgeleid raken door beweging kunnen het beeld niet negeren, omdat het nooit stopt. Mensen met fotosensitieve epilepsie kunnen last krijgen van snelle flitsen. En wanneer de grap afhangt van tekst die in een halve seconde voorbijflitst, missen veel andere lezers de clou ook.
Het goede nieuws is dat de aanpassingen klein zijn, en de meeste ervan maken de GIF voor iedereen prettiger. Hieronder behandelen we de vier belangrijkste onderdelen: alt-tekst, flitsen, beweging en tekst in het beeld.
Schrijf nuttige alt-tekst
Alt-tekst, kort voor alternatieve tekst, is een geschreven beschrijving die schermlezers voorlezen in plaats van een afbeelding. Volgens de toegankelijkheidsrichtlijnen van het W3C brengt een goede omschrijving het doel van de afbeelding over binnen de context, in plaats van een opsomming van elk detail. Bij een GIF komt daar nog de uitdaging bij om beweging te omschrijven.
Wat je wel vermeldt
- Wat er gebeurt. Beschrijf de actie: “Een man in een pak gooit zijn handen omhoog en haalt zijn schouders op.” Beschrijf het zoals je de GIF telefonisch aan een vriend zou uitleggen.
- De bedoeling. Is de GIF een reactie, benoem dan wat hij uitdrukt: “Een kat staart ongeïnteresseerd in de camera.” De emotie is de eigenlijke boodschap.
- Tekst in de afbeelding. Staat er een tekst zoals “Alweer maandag”, herhaal die dan in de omschrijving.
- Alleen relevante context. De persoon in de GIF, de film of de serie kan helpen, mits de lezer het zou herkennen. Ga niet gissen en voeg geen details toe die er niet zijn.
Wat je weglaat
- “GIF van” of “afbeelding van”. Schermlezers kondigen zelf al aan dat het om een afbeelding gaat.
- Lange beschrijvingen van elk beeldje. Eén of twee korte zinnen zijn genoeg.
- Opvulwoorden zoals “grappig”. Vertel wat er grappig is, of laat het weg.
Decoratieve GIFs
Is de GIF puur ter decoratie en bevat deze geen informatie, zoals een subtiele glinstering in de hoek, geef hem dan een leeg alt-attribuut (alt=""). Schermlezers slaan hem dan over. Doe dit alleen als er inhoudelijk niets verloren gaat als de afbeelding ontbreekt.
Waar voeg je het toe?
Op je eigen website gebruik je hiervoor het alt-attribuut van de image-tag; onze gids over GIFs gebruiken toont de code. Zoek in chat- en social-apps naar een optie zoals alt-tekst of beschrijving zodra je het bestand toevoegt. In Discord kun je bijvoorbeeld een alt-tekst toevoegen aan een bijlage voor je deze verstuurt, waarna er een ALT-label op het beeld verschijnt voor gebruikers met afbeeldingsbeschrijvingen ingeschakeld. Biedt een app deze optie niet, zet dan een korte beschrijving in het bericht zelf.
Vermijd flitsen
Voor mensen met fotosensitieve epilepsie kunnen knipperende lichten en contrastrijke patronen een epileptische aanval uitlokken. Dit is een kwestie van veiligheid, niet van smaak. De Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) stellen een duidelijke basisregel: inhoud mag niet vaker dan drie keer binnen één seconde flitsen, tenzij de flits klein of donker genoeg is om onder de vastgestelde drempelwaarden te blijven.
In de praktijk:
- Plaats geen GIFs met snelle stroboscoopeffecten, flikkerende lampen of snel afwisselende lichte en donkere beelden.
- Wees extra voorzichtig met verzadigd rood en grote beeldvlakken. Kleine flitsen brengen minder risico met zich mee dan grote.
- Let op bij het bewerken. Een GIF versnellen met GIF versnellen of heftige effecten toevoegen met GIF-filters kan van een veilige animatie ineens een flitsend gevaar maken. Kijk goed of beelden snel wisselen tussen heel licht en heel donker, en maak het contrast zachter.
- Twijfel je, plaats de animatie dan niet, of zet er vooraf een waarschuwing bij. Een korte waarschuwing is attent, maar geen vervanging voor het voorkomen van het risico.
Geef mensen de optie om beweging te stoppen
Een tweede WCAG-basisregel stelt dat bewegende inhoud die automatisch start, langer dan vijf seconden duurt en naast andere inhoud wordt getoond, door de bezoeker gepauzeerd, gestopt of verborgen moet kunnen worden. Een herhalende GIF valt hieronder, omdat deze nooit stopt. Omdat het GIF-formaat zelf geen pauzeknop heeft, moet die controle van buitenaf komen:
- Gebruik een video. Een herhalende video met zichtbare bedieningselementen kan worden gepauzeerd. Voor een grote animatie of demo is dit de beste keuze. Bekijk GIF vs MP4 vs WebP.
- Toon eerst een stilstaand beeld. Laat een stilstaande voorvertoning zien met een afspeelknop, en start de animatie pas wanneer iemand erop klikt.
- Houd het kort. Een GIF die één keer afspeelt en daarna stopt, wat je kunt instellen met GIF herhalen, valt niet op dezelfde manier onder deze regel.
- Stapel geen bewegende beelden op. Een pagina met vijf bewegende animaties is voor iedereen vermoeiend om te lezen.
Respecteer de instelling voor minder beweging
Op telefoons en computers kunnen gebruikers aangeven dat ze minder animaties willen zien, bijvoorbeeld omdat beweging hen duizelig maakt. Browsers geven deze voorkeur door aan websites via de instelling prefers-reduced-motion. Toon je GIFs op je site, dan kun je hier rekening mee houden door een stilstaand beeld te tonen met een picture-element en een media query, of door video's standaard te pauzeren. De code vind je in onze handleiding over GIFs gebruiken. Op Gifburg werken de previews in de catalogus volgens hetzelfde principe: vraagt je apparaat om minder beweging, dan blijven GIFs stilstaan totdat je er met de muis overheen gaat of erop tikt.
Tekst binnenin de GIF
Ondertitels en teksten zijn populair in GIFs, maar vormen ook vaak een obstakel. Tekst die te snel verschijnt en verdwijnt, kan niet door iedereen worden gelezen. Deze gewoontes helpen:
- Laat de tekst lang genoeg in beeld staan om hem twee keer rustig te kunnen lezen. Voeg je tekst toe met Tekst toevoegen aan GIF, toon deze dan tijdens de hele scène en niet slechts voor één enkel frame.
- Gebruik grote, vette letters met een duidelijke omlijning of een effen achtergrondvlak, zodat de tekst zowel op lichte als donkere schermen leesbaar blijft.
- Houd het beknopt. Een paar woorden werken beter dan een complete zin.
- Herhaal de tekst in de alt-tekst of in het begeleidende bericht. Schermlezers kunnen tekst in een afbeelding immers niet lezen.
Geen geluid betekent geen audio-informatie
Een GIF bevat geen geluid en heeft dus geen traditionele ondertiteling nodig. Maar dit betekent ook dat een GIF niets kan overbrengen wat van audio afhankelijk is. Zet je een video met spraak om in een GIF, bedenk dan wat de kijker mist en leg dit uit in tekst. Is het geluid essentieel, deel dan liever een video met ondertiteling.
Checklist voor het publiceren
- Heeft de GIF een korte beschrijving die uitlegt wat er gebeurt en wat het betekent?
- Is alle tekst in de afbeelding ook elders uitgeschreven?
- Flitst er iets meer dan drie keer per seconde, of wisselt het beeld snel tussen erg fel en erg donker?
- Als de GIF groot is of lang afspeelt, kan een bezoeker hem dan pauzeren, of is er een stilstaand alternatief?
- Blijft je pagina rustig voor bezoekers die hebben gevraagd om minder beweging?
- Is het bestand klein genoeg om snel te laden op een mobiele telefoon? Zie hoe je een GIF comprimeert.